Głębokie czy płytkie przystanki dekompresyjne? Co pokazało badanie DAN Europe z 2026 roku

Głębokie czy płytkie przystanki? Ten spór w nurkowaniu technicznym wraca co kilka lat. W naszym wpisie Gradient factors po ludzku pisaliśmy, że badania ostatniej dekady nie dawały głębokim przystankom przewagi. Teraz pojawiło się badanie, które pokazuje coś odwrotnego. Zespół DAN Europe porównał dwa sposoby rozłożenia tej samej dekompresji i zmierzył, ile pęcherzyków gazu krąży po nurkowaniu we krwi. Wyniki są ciekawe, ale łatwo je przecenić, więc przejdźmy przez nie spokojnie.

Jak wyglądało badanie

Wzięło w nim udział 18 doświadczonych nurków (17 mężczyzn i jedna kobieta, średnio 45 lat), wszyscy z uprawnieniami instruktorskimi. Każdy wykonał dwa nurkowania w basenie Y-40 w Montegrotto: 40 m, 40 minut na dnie, trimiks 21/35, a od 21 m do powierzchni nitroks EAN50. Kolejność nurkowań była losowa, a odstęp między nimi wynosił od 3 do 30 dni. To tzw. układ cross-over: każdy nurek jest własną grupą kontrolną, co ogranicza wpływ różnic między ludźmi.

Różniły się tylko przystanki. Łączny czas dekompresji był niemal taki sam, ale inaczej rozłożony:

• DEEP (z grubsza GF 30/80): pierwszy przystanek na 21 m, potem 18, 15, 12, 9, 6 i 3 m. Czasy: 4, 2, 2, 2, 4, 16 i 8 minut, razem 38 minut. Około jednej trzeciej tego czasu przypadało na przystanki między 21 a 9 m, na EAN50.
• SHALLOW (z grubsza GF 100/75): pierwszy przystanek na 9 m. Czasy: 5, 22 i 10 minut, razem 37 minut według tabeli z artykułu. To logika zbliżona do klasycznych tabel.

Po wynurzeniu badacze nagrywali serce echokardiografem: w ciągu 5 minut od wyjścia z wody, a potem co 15 minut aż do 90 minuty. Liczyli pęcherzyki (VGE) widoczne w prawym przedsionku. Liczba pęcherzyków jest tu miarą stresu dekompresyjnego.

Co zmierzono

Pęcherzyki. Średnio 6,7 ± 7,2 VGE na uderzenie serca po profilu DEEP i 10,7 ± 11,6 po SHALLOW (p = 0,0006). Różnicę widać od razu po wynurzeniu: 5,64 kontra 14,5 w punkcie zerowym, 6,4 kontra 16,6 po 15 minutach i 7,6 kontra 18,0 po 30 minutach. Z wykresu w artykule wynika, że po mniej więcej godzinie różnica przestaje być istotna.

Przesycenie na powierzchni. Z zapisów komputerów obliczono wskaźnik DSSG: 1,017 po DEEP i 1,039 po SHALLOW (p < 0,05). Ciekawostka: w obu wersjach wyszedł wyższy niż GF high, który planowano (85 dla DEEP i 82 dla SHALLOW). Autorzy tłumaczą to tym, że komputery kończą obliczenia, gdy głębokość spadnie do 0,5 m, a nurek wychodzi na zero.

Objawy. Po profilu SHALLOW u trzech nurków pojawiła się cutis marmorata (marmurkowa skóra), po DEEP u nikogo. Wszyscy trzej mieli ponad 40 pęcherzyków na uderzenie serca. Dostali tlen normobaryczny przez 60 minut i objawy ustąpiły całkowicie. Jednak przy 18 osobach różnica 3 do 0 jest nieistotna statystycznie (p = 0,24).

Dlaczego mogło tak wyjść

Autorzy proponują kilka wyjaśnień, wszystkie to na razie hipotezy. Najważniejsze: w profilu DEEP nurek dłużej oddychał EAN50 na 21 i 18 m, gdzie ppO₂ wynosi 1,55 i 1,40 bar. Wysokie ppO₂ powiększa tzw. okno tlenowe, czyli niedosycenie tkanek gazem obojętnym, co mogłoby pomagać rozpuszczać zalążki pęcherzyków. Druga możliwość: wyższe ciśnienie na głębokości utrudnia wzrost mikropęcherzyków. Trzecia: szybkie tkanki odsycają się wcześniej i później nie „karmią” pęcherzyków.

Zwróć uwagę na wniosek autorów: nie twierdzą oni, że głębokość przystanków jest sama w sobie dobra. Piszą, że przewaga mogła wynikać z połączenia głębszych przystanków i wyższego ppO₂ na gazie dekompresyjnym.

Czego to badanie nie dowodzi

• Próba jest mała. 18 osób, prawie same mężczyźni, o różnej budowie ciała. Badacze nie sprawdzali wcześniej, którzy nurkowie „produkują” dużo pęcherzyków.
• To był basen. Brak zimna, prądu, wysiłku i stresu typowych dla nurkowań w morzu czy w wodach otwartych.
• PFO. Nurkowie deklarowali brak otworu owalnego, a kardiolodzy ich badali, ale nie użyto ujednoliconego testu. Autorzy przyznają, że u części osób mógł być niewykryty mały PFO.
• VGE to wskaźnik zastępczy. Dużo pęcherzyków zwykle oznacza większe ryzyko DCS, ale nie jest tym samym co choroba dekompresyjna. Badanie nie mierzy częstości DCS.
• Objawy nieistotne statystycznie. Trzy przypadki skóry marmurkowej to sygnał, nie dowód.

Czy to przeczy badaniom NEDU?

Na pozór tak. Badanie NEDU z 2011 roku (nurkowania na powietrzu, 30 minut na ok. 52 m) dało 3 przypadki DCS na 192 nurkowania z płytkimi przystankami i 11 na 198 z głębokimi. Tamto badanie mierzyło jednak chorobę dekompresyjną, a nie pęcherzyki, i używało powietrza oraz innego planu. W DAN-owskiej próbie były trimiks, EAN50 od 21 m, inne ppO₂ i inne GF. Autorzy sami wskazują, że różnica może wynikać ze strategii: przedłużonych przystanków na 21 i 18 m na nitroksie 50.

Nasz wniosek: te badania nie muszą się wykluczać, bo odpowiadają na różne pytania w różnych warunkach. Oba warto znać, żaden nie rozstrzyga sprawy. Jeśli chcesz zrozumieć, skąd biorą się różne profile, zajrzyj też do wpisu Dekompresja bez tajemnic.

Co z tym zrobić w praktyce

• Nie zmieniaj ustawień komputera na podstawie jednego badania. Zmiana GF zmienia cały profil: gazy, czasy, zużycie zapasu gazu.
• Nie kopiuj profilu z artykułu. Tabela z badania dotyczy konkretnego nurkowania, konkretnych gazów i konkretnych ludzi.
• Zapamiętaj kierunek, a nie liczby. Gaz dekompresyjny i ppO₂ w przystankach to ważne narzędzia, a nie dodatek. Wysokie ppO₂ ma też swoje limity.
• Omów to z instruktorem. Jak dobrać GF, gazy i przystanki do Twoich nurkowań, uczymy na kursach technicznych.

Słowniczek

• VGE (vascular gas emboli): pęcherzyki gazu we krwi żylnej, wykrywane echokardiografią lub dopplerem po nurkowaniu.
• DSSG (DAN Surface Supersaturation Gradient): wskaźnik DAN, czyli obliczone przesycenie najbardziej nasyconej tkanki w chwili wynurzenia (inaczej gradient na końcu nurkowania).
• GF (gradient factors): jaka część zapasu między ciśnieniem otoczenia a wartością M może zostać wykorzystana; GF low dotyczy pierwszego przystanku, GF high wyjścia na powierzchnię.
• ppO₂: ciśnienie parcjalne tlenu w mieszance oddechowej, w barach.
• Okno tlenowe: niedosycenie tkanek wynikające z tego, że organizm zużywa tlen; im wyższe ppO₂, tym ono większe.
• Cutis marmorata: marmurkowe zabarwienie skóry, łagodna postać DCS skórnego; może wskazywać na znaczny stres dekompresyjny.
• PFO: drożny otwór owalny, połączenie między przedsionkami serca, przez które pęcherzyki mogą przejść na stronę tętniczą.

Chcesz rozumieć dekompresję, a nie tylko ją odliczać?

Planowanie przystanków, gazy dekompresyjne i świadome ustawienie komputera to rdzeń kursów nurkowania technicznego. W Long Deco uczymy tego krok po kroku:

• PADI Tec 40: wejście w nurkowanie dekompresyjne,
• PADI Tec 45 i Tec 50: głębsze nurkowania i kilka gazów dekompresyjnych,
• PADI Tec Trimix 65 i Tec Trimix Diver: nurkowania poniżej 50 m z helem.

Napisz do nas, pomożemy dobrać kurs do Twojego doświadczenia.

Uwaga redakcji: w artykule czas przystanku na 3 m w profilu SHALLOW podano w tekście jako 11 minut, a w Tabeli 1 jako 10 minut. Korzystamy z tabeli, stąd 37 minut łącznie. W streszczeniu autorzy piszą o „przypadkach DCS”, a w wynikach opisują cutis marmorata, więc trzymamy się opisu z wyników.

Źródło: Marroni A., Pieri M., Imbert J.-P., Pelliccia R., Arena M., Marroni L., Germonpré P., Cialoni D., Balestra C. Deep versus shallow decompression stops: illustration of different decompression strategies used in technical diving. Int Marit Health 2026, DOI: 10.5603/imh.106791. Artykuł w otwartym dostępie (licencja CC BY-NC-ND 4.0).

Wykresy opracował Long Deco na podstawie danych z artykułu (Tabela 1 i wyniki); schemat profili uproszczono i nie uwzględniono czasu przejść między przystankami. Ten tekst ma charakter edukacyjny i nie służy do planowania nurkowań ani nie zastępuje szkolenia.